Vakantie (Tom Lemaire kijkt aandachtig toe)

Boekhandels gaan tegenwoordig ver om de moordende concurrentie het hoofd te bieden. Was het al heel gewoon om een branchevreemd artikel als een tijdschrift naast de literatuur te plaatsen, tegenwoordig zijn er boekwinkels waar koffie met taart of een tosti wordt aangeboden, en de eerste Hollandse nieuwe schijnt al tussen de letterkunde gesignaleerd te zijn. Boekhandel Polman in Bemmel laat zich niet kennen en leent sinds kort caravans uit, gratis en voor niks.
Zo vertrok ik ter voorbereiding van de zomervakantie in een al wat oudere kampeerwagen van de firma naar Noord-Brabant om daar alvast voor de komende vakantie te oefenen. Zou mijn lijf de felle zon van bezuiden de Maas nog wel verdragen? Ook het manoeuvreren met een caravan vraagt om training.
Al na tweehonderd meter van huis trof mij een kleine mentale depressie. Waar waren de tijden van met-slechts-een-tandenborstel-op-zak de wijde wereld in? Het begon met de aanschaf van contactlenzen, mijmerde ik. Sindsdien moesten allerlei flesje en doosjes mee. Daarna is het snel gegaan. Sluipenderwijs werd het een gewoonte om al dagen voor het vertrek ongelooflijk veel bagage in de wagen te stouwen. En nu die caravan. Bij mijn eerste pitsstop zou ik het weten.
Twee mannen van in de twintig, vrolijk fluitend ondanks hun zware rugzak, schoten in de lach, toen ik op een parkeerplaats stopte om te controleren of de kampeerwagen wel goed aan de auto gekoppeld was. Zo wil ik nooit worden, zag ik die lui mijn plan van jaren terug herhalen. Met ‘het is maar een oude caravan, niet zo een van de massatoerist’ monterde ik mezelf enigszins op. Bovendien droeg ik een bijzonder petje, wat mijn eigen identiteit benadrukte. Weer helemaal op mijn gemak voelde ik me, toen ik zag dat ik op de hoedenplank van mijn Japanse bolide Filosofie van het landschap van Ton Lemaire had laten liggen. Zie je wel, ik hoor er nog steeds niet echt bij, dacht ik opgewekt.
Cultuurfilosoof Lemaire is een wonderlijke snuiter. Hij doceerde aan de universiteit in Nijmegen en publiceerde de nodige wijsgerige en antropologische boeken waarin hij laat blijken niet veel met onze Westerse materialistische maatschappij op te hebben. Hij werd geprezen om zijn theorieën – lees vooral Over de waarde van culturen - maar De Groene Amsterdammer noemde hem eens veelzeggend een bosdenker. Al jaren geleden heeft Lemaire de verfoeide stedelijke samenleving en de op productiegerichte universiteit verruild voor het Franse platteland waar hij denkt, schrijft en zijn idyllische dromen in eenzaamheid in de praktijk brengt.
In Filosofie van het landschap schetst Lemaire de historie van de mens die zijn vaste woon- en verblijfplaats verlaat, de ruimte om hem heen gaat verkennen en zo het landschap en daarmee nieuwe ideeën ontdekt. Hij voert Petrarca op, die volgens Lemaire de eerste moderne Europeaan is, omdat hij, in 1336, de Mont Ventoux beklom niet omwille van een praktisch doel, maar alleen uit esthetisch oogpunt, om van het uitzicht te genieten en zich af te vragen wat er achter de horizon gaande is. Lemaire ziet dit als het begin van de teloorgang van de Middeleeuwen ten gunste van een wereld met spannende vergezichten, die voor mensen van nu heel normaal is.
Niet voor Petrarca, want geschrokken van de immense wereld die zich voor hem uitstrekte, zocht hij bij thuiskomst troost bij het bekende, namelijk de Belijdenissen van Augustinus. Daar werd hij niet vrolijker van. De oude kerkvader voorspelde hem wat het lot van de mens is die letterlijk en figuurlijk de hoogte zoekt: hij verliest zichzelf, want buiten de ziel is er niets te bewonderen.
Gingen pelgrims vroeger nog speciaal op pad om religieuze plaatsen te bezoeken teneinde hun ziel te stichten, voor de moderne toerist is volgens Lemaire in principe alles belangrijk; en niets is dus meer van speciale betekenis. De wereld is homogeen geworden. Snelwegen die centra als steden en dorpen mijden, zijn voor Lemaire symbolisch voor het tegenwoordige reizen én voor de moderne mens.
Wat nu te doen? De oude caravan weer bij Boekhandel Polman inleveren of het mobiel vol boeken laden en me op de camping laven aan boekwerken die de ziel balsemen en de geest scherp houden? Uit ervaring weet ik dat het boeken worden. Hoewel, ik zal met genoegen aanschuiven in een Frans restaurant om samen met andere massatoeristen een keuze uit het menu te maken. Als ik maar mezelf blijf. Het zal een zware vakantie worden.


terug

volgende