De Betuwe in beton gegoten

De dag in mei was ernaar. De zon stond hoog aan de hemel en de temperatuur was aangenaam. Wat is er dan mooier dan om per auto door de Betuwe te toeren? ‘Eens zal de Betuwe in bloei weer staan’ kon ik met eigen ogen aanschouwen.
Helaas, de Betuwe is heel anders dan in de tijd waarin Han Dunk zijn liedje schreef. Terwijl ik over de A15 zoefde, zag ik niet de bloesems van de fruitbomen, maar slechts de eindeloos grijze muur die de Betuwelijn aan het oog moet onttrekken. Ooit zal die muur de kleur van de omringende natuur aannemen, vermengd met het roestbruin van de rails, vertelde een architect niet lang geleden enthousiast op tv. ‘Ezels houden van wat ezelachtig is’ schreef Gerrit Komrij eens over de smaak van de overheid en haar bouwkundige vormgevers, de moderne architecten.
Mijn overpeinzingen werden verstoord door harde, heldere elektrische gitaarmuziek uit de autoradio. De gitaristen zetten er meteen de sokken in, daarbij gesteund door de drummer die het ritme aangaf door in gelijke intervallen krachtig op de trommels te slaan, soms afgewisseld door een korte roffel. Het lied kwam overdonderend de auto in. Toen de zanger even later boven het gitaargeweld probeerde uit te komen, herkende ik het ijle stemgeluid: Neil Young. U herinnert zich hem misschien nog wel uit de jaren zeventig, van ‘Crosby Stills, Nash en Young’, toen een bekende popgroep die furore maakte met hippieachtige liederen en gekweel over boompjes, huisjes en beestjes. Hun lijzige hoogtonige samenzang is in de snelle 21e eeuw niet meer om aan te horen.
Young vond dat kennelijk al decennia eerder, want op zijn solo-elpees maakte hij stevige rock en dat doet hij nog steeds. Wilde hij vroeger nog wel eens zijn mening over Vietnam ten gehore brengen, nu gaat het opnieuw over en tegen de oorlog, die in Irak.
‘Shock and awe’ heet het nummer dat die lentedag tegen het afgrijselijke Betuwse beton weergalmde en mijn geest in rep en roer bracht. Op Wikipedia, de vrije niet-geautoriseerde internetencyclopedie die ons zo veel ruimte in de boekenkast bespaart, las ik later dat Shock and Awe een academisch uitgedokterde militaire doctrine is die gekenmerkt wordt door een ‘overwhelming decisive force’.
Dat is een tactiek waarvan ze in de Betuwe de gevolgen goed kennen. Zal daarover het geschenkboekje Schuld & boete gaan dat u in juni, de Maand van het spannende boek, cadeau krijgt bij aankoop van een Nederlandstalige roman? Ik zie me het boek al lezen.
Een al wat oudere Betuwenaar die ‘s avonds zijn hond langs de gewraakte spoorlijn uitlaat, schreit zacht als hij terugdenkt aan de dagen dat de wind nog door de boomgaarden en niet door de elektriciteitspalen van de immense spoorweg loeide. Plotseling ziet hij drie vrouwengestaltes waarin hij de drie ministers herkent die in achtereenvolgende kabinetten de spoorweg zo hartstochtelijk bepleitten. Een van hen was voor haar politieke carrière docente textiele werkvormen en zag kans haar grote artistieke droom, vier parallelle breinaalden door een groen landschap, in de Betuwe te verwerkelijken. De drie kijken wezenloos voor zich uit, wachtend op de trein die al jaren op zich laat wachten, en prevelen ‘tjoeketjoek tjoeketjoek’. Uit een passerende auto klinkt veel te hard de oudelullenmuziek van een oudere jongere. Dan laat de man zijn hond los en beveelt ‘Zoek de trein, zoek.’ De drie vrouwen verstijven.


meer columns ...

volgende