Het (niet) mis te verstane woord

Het woord moet waarheid worden zou net zo goed de titel van Cicero Consultants kunnen zijn. Maar dan wel met een bijzonder cynische ondertoon. Henk Hofland schreef een roman over de waarheid en het woord, gesitueerd in onze tijd van overvloed en opgeblazen ego’s.

Op zich geen opmerkelijk thema. Want hoeveel is er niet geschreven over de retorica van de Romein Cicero, de redevoeringen van Hitler en over al die anderen die met zorg gekozen woorden, vaak niet tevergeefs, de medemens voor hun karretje probeerden te spannen? Er is tegenwoordig zelfs een hele bedrijfstak van mediatrainers die politici tot in den treure kreten als ‘At your service’ en ‘We gaan iets nieuws doen’ laat oefenen, zodat woord, houding, gebaar en oogopslag getimed en overtuigend overkomen. Die beroepsgroep doet Hofland af als ‘vervalsers’ die hun klanten leren om gladde praatjes te verkopen. Nee, volgens Hofland moet de waarheid en niets dan de waarheid geventileerd worden. De mensen hebben daar volgens hem behoefte aan. Ze hunkeren naar gepeperde uitspraken als ‘I have a dream’ of ‘Ich bin ein Berliner’. In dit type oneliner wordt door de moderne professionele tekstschrijvers niet voorzien, vindt Hofland. Cicero Consultants gaat ze op bestelling leveren.

In zijn roman laat Hofland de weduwe van een projectontwikkelaar een begrafenistoespraak houden die er niet om liegt. Ze zegt gewoon waar het volgens haar op staat, de bekende zalvende woordjes laat ze achterwege. De gevolgen zijn niet mals. Nog tijdens de plechtigheid vallen familie en bekenden letterlijk over haar heen. Voor haar geen reden om het pad van de waarheidsvinding te verlaten, want de adviseurs van Cicero Consultants schrijven op haar verzoek de ene na de andere toespraak waarin de juistheid der dingen onomwonden uitgesproken wordt. De gevolgen leest u in Cicero Consultants, een scenario voor een allesbehalve aantrekkelijke toekomst.

Henk Hofland schreef al eerder onder het pseudoniem van Susan Montag De Alibicentrale, met de alleszeggende ondertitel een sprookje voor bedriegers. Hij schreef nog veel meer. Deze tot de journalist van de 20e eeuw uitgeroepen reporter van het menselijk bestaan in al zijn facetten was hoofdredacteur van NRC-Handelsblad en schreef in de loop der jaren honderden columns en opiniestukken voor o.a. NRC en de Groene Amsterdammer, publiceerde een paar romans en was altijd wel goed voor een origineel idee. Zo verkondigde hij een jaar of tien terug dat Nederland rijp was voor een rechtse putsch. Ons land, stuurloos en zonder leiderschap, zou aan alle voorwaarden van een staatsgreep voldoen, verkondigde hij met zwaar doorrookte stem op radio en teevee.

Hofland - tachtig jaar oud - lijkt de eeuwige jeugd te hebben en weet altijd de publiciteit te halen met ideeën waarvan je aanvoelt dat ze gedoemd zijn om slechts ideetjes te blijven. Misschien is dat wel het treurige lot van een journalist: een verschijnsel signaleren, beschrijven en dan als de gesmeerde bliksem op zoek naar iets nieuws. In zijn columnboek Tegels lichten bijvoorbeeld schrijft hij over zijn onophoudelijke strijd tegen roken en drank, over de mentaliteit van de Nederlandse regentenklasse, over de affaire Greet Hofmans en de Indië-kwestie. Wat er ook gebeurt, Hofland is erbij en schrijft erover - en dat doet hij hopelijk nog vele jaren.

Met Cicero Consultants schrijft hij een roman over, wat hij noemt, de hedendaagse ‘oppermens’ die alles kan kopen, maar die, als hij iets te berde moet brengen, niet verder komt dan onsamenhangend geblèr. Het is volgens hem tijd voor consultants die hun cliënten leren om daar een eind aan maken door de waarheid van de daken te schreeuwen. Maar hebben we niet eerder meegemaakt dat zoiets altijd leidt tot ‘Wollen sie den totalen Krieg?’

meer columns ...

volgende