Socrates in de boekhandel

[Socratisch gesprek in het kader van de Maand van de filosofie over verzoening op dinsdag 8 april om 20 uur in Boekhandel Polman in Bemmel]

De Griekse wijsgeer Socrates [470-399 v. Chr.] kennen we vooral door het werk van zijn leerling Plato. Maar ook tijdgenoot Xenofon legde zijn ervaring met Socrates in vier Socratische geschriften vast. Zelf schreef Socrates niet, hij voerde liever gesprekken op de markt van Athene. Gesprekken waarin hij zijn gesprekspartners uitdaagde om de principes van hun handelen bloot te leggen. Niet zonder gevaar, want hij beŽindigde zijn leven veroordeeld tot de gifbeker die hij zonder al te veel morren leegdronk.
Vreemde vogel, die Socrates.

We vermoeden dat Plato het optreden van zijn leermeester allesbehalve letterlijk noteerde, maar dat hij een Socrates naar eigen smaak modelleerde en er een fors sausje Plato aan toevoegde. De dialogen zoals Plato die beschrijft, zijn te gladjes en te literair om als werkelijk gevoerde gesprekken door te gaan. We kunnen dus alleen maar gissen hoe het er in het echt aan toe ging.
Begin vorige eeuw heeft de Duitser Leonard Nelson het socratisch gesprek nieuw leven ingeblazen en ze in onderwijs en politiek in de prakrijk gebracht, daarbij al gauw gehinderd door een politieke stroming waarmee heel Europa heeft mogen kennismaken. In Nederland mag de socratische gespreksmethodiek zich de laatste jaren in een zekere populariteit verheugen.

Het socratisch gesprek over verzoening dat ik woensdag 8 april in het kader van de Maand van de filosofie in Boekhandel Polman verzorg, wijkt qua methode niet veel af van de manier waarop de oude Socrates zijn dialogen voerde. Net als mijn voorganger, als ik zo oneerbiedig mag zijn hem zo te noemen, laat ik u inhoudelijk het gesprek voeren en stuur ik het proces, streng natuurlijk. Ik vraag enkele deelnemers een voorbeeld van verzoening uit hun eigen leven te geven en nodig de anderen uit ze daarover het hemd van het lijf te vragen. Zo maakt iedereen zich de voorbeelden eigen en worden de voorbeeldgevers uitgedaagd hun standpunt kritisch onder de loep te nemen. Heb ik juist gehandeld door me met iemand te verzoenen, waren mijn argumenten eerlijk toen ik een uitgestoken hand weigerde?

Het socratisch gesprek is dus concreet en persoonlijk, een filosofische scholing is niet nodig, immers, volgens Socrates schuilt in ieder mens wijsheid, alleen moet die wijsheid manifest worden. Dat proberen we niet door in een debat met alle geweld ons gelijk te halen, maar door een dialoog te voeren waarin we naar elkaar luisteren, meedenken en op elkaars standpunten doordenken.

De moeder van Socrates was vroedvrouw. Ze hielp kinderen op de wereld te zetten, haar zoon wilde het diepste uit de mens halen. Of zoals Plato Socrates laat zeggen: 'Mijn vroedvrouwenkunst is op bijna alle punten gelijk aan die van haar. Het verschil is gelegen in het feit dat ik de zielen bijsta en niet de lichamen.'

meer columns ...

volgende